Вялікія Жухавічы
Вёска Вялікія Жухавічы мае цікавую гісторыю. Звесткі пра мястэчка можна знайсці ў кнізе “Описание церквей и приходов Минской епархии, составленное по официально затребованным от причтов сведениям”.
— Жухавічы спачатку належалі М. Неміровічу, — расказвае мясцовая жыхарка, краязнаўца Ганна Мамончык. — Потым уладальнікам гэтага двара стаў Хадкевіч, а пасля пры Сігізмундзе перайшоў ва ўласнасць Ільінічаў. Далей ён успамінаецца як фальварак, а ў сярэдзіне XVI стагоддзя — шляхецкае пасяленне, тады тутэйшыя землі ўваходзілі ў склад Рэчы Паспалітай. У XVIII стагоддзі Жухавічы адносіліся да ліку буйных сёл. У 1747 годзе фальварак увайшоў у склад Мірскага графства, а у 1897 годзе гэта была Жухавіцкая воласць з 33 маёнткамі і фальваркамі.
Адкуль пайшла назва вёскі Жухавічы, ніхто дакладна не ведае. Вядомы беларускі вучоны-географ, тапаніміст Жучкевіч выводзіць яе ад прозвішча Жуховіч, Жухавец, што азначае спалохаць, прагнуць. У гістарычных дакументах сустракаюцца такія назвы, як Жухавічы, Жохавічы і нават Жахавічы ад слова “жах”.
— У нашай мясцовасці існуе легенда, якая пацвярджае паходжанне назвы ад слова “жах”, — расказвае Ганна Мамончык. — У адзін спякотны, засушлівы год у Жухавічах доўгі час не было дажджу. Сяляне пасля доўгіх абмеркаванняў вырашылі: каб пайшоў дождж, трэба прынесці ў ахвяру Богу чалавека. Існуе дзве версіі, што гэта была за ахвяра. Па адной, ахвярай павінен стаць хворы чалавек. А па другой — здаровы. Увогуле ахвярай аказалася дзяўчына-сіраціна, якую жыўём закапалі ў зямлю. На тым месцы быў пастаўлены крыж, які доўгі час стаяў пры ўездзе ў Жухавічы, як напамінак аб той жахлівай падзеі.
Але гэта не адзіная легенда аб паходжанні назвы. Як кажа Ганна Ільінічна, раней вёска называлася Міхайлаўка, і аднойчы ў гэтыя мясціны завітаў пан Жухавіцкі. Яму вельмі спадабалася вёска, і ён выкупіў яе. Праз час Міхайлаўка перайменавалася ў Жухавічы ў гонар пана Жухавіцкага. Дакументальнага пацверджання гэтага факта няма, але жыхары вёскі перадаюць легенду з пакалення ў пакаленне.
У цэнтры вёскі Вялікія Жухавічы раскінуўся храм святых апосталаў Пятра і Паўла, які быў пабудаваны ў 1700 годзе з фундацыі князя Караля Радзівіла.
— Гэта наша святыня, якую мы зберагаем. Храм шмат значыць для нас. Штогод у гонар Дня святых апосталаў Пятра і Паўла жыхары Вялікіх Жухавіч адзначаюць свята вёскі. Свята мае свае традыцыі. Яно пачынаецца са службы ў храме, а заканчваецца народным гуляннем да самага ранку. Яшчэ ў маім дзяцінстве ў гэты дзень традыцыйным пачастункам была цукерка ў выглядзе пеўніка. Таксама існавала традыцыя: пасля святочнай службы людзі пакідалі пачастункі каля паклоннага крыжа, каб падарожнік змог пачаставацца і ўславіць святых апосталаў.
Мясцовы краязнаўца Аляксандр Драткоўскі расказаў, што ў адным з даследаванняў значыцца, што прыблізна у 1680 годзе ў Вялікіх Жухавічах існавала іншая ўніяцкая царква Успення Панны Марыі, парафія якой складалася з вёсак Жухавічы Вялікія, Кожава, Лукі. Але, на жаль, няма сведкаў аб тым, як яна выглядала і дзе размяшчалася.
— Замест яе была пабудавана наша Свята-Петрапаўлаўская, на той момант, уніяцкая царква, пры якой нават існавала брацтва, — расказвае Аляксандр Драткоўскі. — Яно магло існаваць толькі тады, калі ў царкоўна-прыходскай абшчыне панавала поўнае ўзаемаразуменне і згода па абрадавых пытаннях і трымалася на добраахвотным саюзе найбольш перадавых і заможных людзей абшчыны.
З 1847 года па 1909 год у храме нёс службу Іосіф Зубковіч. Ён аддаў усё сваё жыццё на высакародныя духоўныя справы.
— Ён быў вялікі чалавек, які заслужыў павагу, — расказвае Ганна Мамончык. — Пры Іосіфу Зубковічу ў 1863 годзе было заснавана Вялікажухавіцкае народнае вучылішча. А ў 1884 годзе — Вялікажухавіцкая аднакласная жаночая царкоўна-прыходская школа. Дзякуючы яго намаганням з нагоды падзей 17 кастрычніка 1888 года, калі здарылася крушэнне імператарскага цягніка, у выніку якога царская сям’я Аляксандара ІІІ не пацярпела, у 1891 годзе была пастаўлена мураваная званіца, якая вітае ўсіх прыхаджан пры ўваходзе на тэрыторыю храма.
Званіца пабудавана з бутавага каменя з чатырма званамі вагой ад 10 фунтаў да 10 пудоў пад шатровым дахам.
На долю храма выпала шмат выпрабаванняў. Прыбудаваны да паўночнай сцяны сечаны тамбур у 1870 годзе хацелі знесці – жыхары не дазволілі. Праз час, у 1912 годзе, Археалагічная камісія па хадайніцтве кансісторыі дала дазвол на разабранне храма. Але гэтага не адбылося, прыхаджане адстаялі сваю святыню. Цяпер храм святых апосталаў Пятра і Паўла з’яўляецца помнікам архітэктуры ХVІІІ стагоддзя і ніколі істотна не перабудоўваўся, ён захаваўся амаль у арыгінальным выглядзе да нашых дзён. Выключэнне складаюць аздабленне сцен і матэрыял даху.
Звонку простая драўляная царква ўнутры мае багатае ўбранне. Сцены ўпрыгожваюць шматлікія абразы, якія набыты на сродкі мясцовага насельніцтва альбо ў гонар той ці іншай падзеі.
— Ёсць у нашым храме абраз “Хрыстос-Збавіцель”, які быў набыты ў 1883 годзе, — працягвае Ганна Мамончык. — Унізе абраза ёць цікавая гравіроўка: “Образ Христа Спасителя приобретёнъ в Великожуховичскую церковь прихожанами при Священникъ Іосіфъ Зубковичъ въ пам’ять Коронацій Государя Императора Александра ІІІ Мая 15 дня 1883 года”. Крыху далей размешчаны абраз Серафіма Сароўскага, які таксама мае надпіс: “Даръ въ Велико-Жуховичскую Церковь крестьянина деревни Кожево Александра Андреевича Бычка. В память избавления его от смертной опасности 1-го Ноября 1905 года при крушении поезда при ст. Псковъ”.
Шмат абразоў храма святых апосталаў Пятра і Паўла набыта ў гонар розных гістарычных падзей. Да іх ліку адносяцца абраз першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла — у памяць першага замаху на жыццё цара Аляксандра ІІ 4 красавіка 1866 года, абраз Успення Прасвятой Багародзіцы — у памяць другога замаху на жыццё Аляксандра ІІ 25 мая 1867 года, абраз Мікалая Цудатворца — у памяць трэцяга замаху на жыццё Аляксандра ІІ 2 красавіка і зрыву новай задумы забойства цара 19 лістапада 1879 года.
— Некаторыя абразы былі ахвяраваны прыхаджанамі, напрыклад, вялікая ікона “Святая Троіца”, якая знаходзіцца ў алтары, ахвяравана прыхаджанамі Даніілам і Разаліяй Карповіч. Аб гэтым сведчыць надпіс: “Сия Икона пожертвована в сию Церковь от прихожан Даниила и Розалии Карпович в 1827 году, обновлена в 1859 году”. Вялікі абраз першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла быў ахвяраваны Уладзімірам Марцінеўскім 12 ліпеня 2010 года на прастольнае свята ў гонар дараванага Богам здароўя і жыцця пасля аперацыі. Пад купалам царквы, у самым версе царскіх варот, знаходзіцца абраз Казанскай Божай Маці, якая таксама ахвяравана прыхаджанамі. У дар ад прыхаджаніна Уладзіміра Юшко 28 жніўня 1943 года нам дастаўся спіс абраза Пецярбургскай Божай Маці.
Увогуле сцены царквы святых апосталаў Пятра і Паўла ўпрыгожваюць абразы беларускіх святых: абраз Жыровіцкай Божай Маці, абраз Валянціны Мінскай, абраз прападобнай Еўфрасінні Полацкай — усе яны падараваны храму. Сярод шматлікіх абразоў сустракаюцца абразы XVIII стагоддзя. Гэта абраз “Апосталы Фама і Іаан”, фератрон мяжы XVIII – XIX стагоддзяў “Маці Божая з дзіцем” і “Георгій Перамоганосец”, абраз вялікапакутніцы святой Варвары і абраз Святой Кацярыны.
— Асаблівае месца ў храме займае Галгофа — распяцце Хрыста Збавіцеля, якая зроблена цудоўнымі рукамі мясцовага майстра Андрэя Кандзеры. У народзе ён меў мянушку Плацяк. Царква святых апосталаў Пятра і Паўла актыўна праводзіць службы і зараз, акрамя вернікаў, сюды наведваюцца і турысты, якія цікавяцца гісторыяй. Гэта наша спадчына, якую мы павінны захоўваць. Бо без гісторыі няма будучыні.
Кацярына ЖАМОЙДА
Фота аўтара і з адкрытых інтэрнэт-крыніц
(Працяг будзе)
