Мы жывём у суладдзі з прыродай. Азірнёмся навокал: краявіды заварожваюць, асабліва ранняй вясною, калі ўсё навокал абуджаецца і зелянее.
Ёсць з’явы, якія суправаджаюць нас усё жыццё, і без іх не ўяўляем свайго існавання. Дождж, вецер, сонца — яны ўвайшлі ў нашу паўсядзённасць і напаўняюць сваёй непаўторнасцю.
ДОЖДЖ
Адзін з маіх нядаўніх герояў публікацыі падчас інтэрв’ю прызнаўся, што любіць дажджлівае надвор’е. «Здаецца, дождж змывае ўсё дрэннае. Трапіўшы пад яго, хутчэй спяшаешся дамоў, дзе чакаюць родныя людзі», — адзначаў субяседнік. Мне хочацца падзяліць яго пункт погляду наконт таго, што дождж мае ачышчальную сілу, а вось трапіць пад лівень не хочацца. Каму прыемна будзе вымакнуць, як кажуць, да ніткі? Другая справа, калі кроплі дажджу барабаняць па аконных шыбах, а мы сядзім у цёплым пакоі, акунаемся ва ўспаміны. Узгадваюцца дзіцячыя гады, калі пасля ліўня бегалі па лужах, якія ўтвараліся на вясковых вуліцах. Тады намі, дзецьмі, авалодвала такая радасць, ад якой перахоплівала дыханне. Гэтыя ўспаміны немагчыма выкрасліць з памяці.
У вясковых людзей да дажджу свае адносіны. Перад пачаткам сельскагаспадарчых работ яны скіроўваюць позіркі ў неба і просяць Усявышняга, каб не перашкодзіў іх правесці. А вось у засушлівае лета просьбы іншыя: каб неба паслала дождж, бо зямля зусім высахла і чакае гэтага дару прыроды. Нездарма ў народзе гаварылі: «Дождж у пару — усё роўна што золата».
Паэт Пятрусь Броўка пісаў:
І калі часамі дождж заплача,
Шэрым зайцам скочыць па двары…
Не сумуйце, мы яшчэ паскачам
Да апошняй ранішняй зары.
ВЕЦЕР
Народная творчасць багатая на выслоўі і пра вецер. Да прыкладу, прымаўкі: «Вецер — ён і крылы мае, а часам і дах з хаты зрывае» і «У шырокім полі салавей свішча». Як існуе загадка: «Ляціць, не адпачывае, а крылаў не мае».
Яшчэ са школьных гадоў запомніўся крылаты выраз: «Словы на вецер на кідайце». Ён сведчыць аб важнасці сказаных слоў, якія трэба абавязкова трымаць і выконваць абяцанае.
У ветра бывае рознае прызначэнне. У спякотнае надвор’е вільготны аддае прахалодай, і цёплы таксама ў радасць. А вось вятрыска не даспадобы: калі падзьме, пакажацца, што праймае навылёт і можа нарабіць шкоды.
У класіка Якуба Коласа ёсць радкі:
Дожджык сее беспрастанку;
Вецер свішча так, як звер…
Колькі лужын каля ганку!
А гразі, гразі цяпер!…
Нягледзячы на ўмовы надвор’я, стараемся не ўпускаць з-пад увагі прадказанні сіноптыкаў і парады раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях. І гэта зразумела: трэба імкнуцца захаваць свае пабудовы і, што важней, засцерагчы свае жыцці. Адным словам, імкнуцца жыць у гармоніі з прыродай і ад гэтага атрымліваць задавальненне.
СОНЦА
Скажыце, ну хто не любіць цёплае сонечнае надвор’е? І хто ж адмовіцца палашчыцца пад яго промнямі? Дзяўчынкі і хлопчыкі праводзяць летнія канікулы на свежым паветры, каб адпачыць і загарэць, каб набрацца сіл перад пачаткам новага навучальнага года. Летнія дзянькі становяцца ім у радасць — яны бавяць вольны час з карысцю.
А колькі існуе эпітэтаў да слова «сонца»! Да прыкладу, добрага і лагоднага чалавека называюць «сонечным» — ён вылучае такія ж сонечныя промні, якія саграюць людзей навокал. З’яўляецца вестуном вялікай радасці і добрага настрою, якія перапаўняюць душу, і хочацца дзяліцца з іншымі людзьмі.
Нашы продкі надавалі вялікае значэнне Яго Вялікасці Сонцу. Яны гаварылі: «Сонца ўстане, так і дзень настане» і «Загляне сонца і ў наша аконца». А якая цудоўная загадка існуе на гэты конт: «Што гэта за вочы: адно свеціць удзень, а другое ўночы?»! А гэта, як высвятляецца, сонца і месяц.
Не змяніліся адносіны да сонца і сёння. Убачыш на калгасным палетку вялікія сланечнікі і, здаецца, што яны быццам сонцы, — і абавязкова адзначыш пра сябе: «Ну сапраўдныя прыгажуны!» Альбо на гаспадарскім падворку прыцягне погляд добрая паўсотня гарбузоў і абавязкова прыйдзеш у вялікае захапленне: «Сонечныя веліканы!»
А зараз — пра суладдзе з прыродай. Напрыканцы нагадаю вершаваныя радкі паэта Генадзя Бураўкіна:
А потым сонца высветліць блакіт,
І дрэвы ўміг ізноў памаладзелі,
І над ракою ў золаце нядзелі —
Наструнення постаці ракіт…
Галіна СМАЛЯНКА
