З 6 на 7 студзеня беларусы адзначаюць праваслаўнае Нараджэнне Хрыстова. Гэта нагода сабрацца ўсёй сям’ёй і ўзгадаць калядныя традыцыі, якія перадаюцца з пакалення ў пакаленне.
Для сям’і Гіз з вёскі Баранавічы Малюшыцкага сельсавета святкаванне Нараджэння Хрыстова спачатку было традыцыяй. Пазней перарасло ў нешта больш духоўнае.
– Быў час, калі у нашай краіне панавала бязвер’е, – расказвае глава сямейства Аляксандр Аляксандравіч. – Тады святкаванне Нараджэння Хрыстова было проста традыцыяй. Гэтае свята адзначалі нашы продкі, таму і мы святкавалі яго. Калі ў 90-х гадах храмы пачалі адчыняцца, мы сталі хадзіць на службы і вадзіць дзяцей. Стараліся жыць па Божых законах і прывучаць падрастаючае пакаленне.
Больш глыбокае асэнсаванне веры прыйшло да сям’і Гіз пасля сустрэчы з айцом Лазарам з Лаўрышаўскага манастыра Навагрудскай епархіі. Як кажа Ганна Фёдараўна, змяніліся і адносіны да традыцый святкавання Нараджэння Хрыстова.
– На мой погляд, вера перадаецца з малаком маці, але кожны па-рознаму прыходзіць да яе, – расказвае Аляксандр.
Ганна і Аляксандр родам з Карэліцкага раёна, амаль увесь час жылі ў Навагрудку, пасля пераехалі ў бацькоўскі дом Аляксандра і ўжо два гады жывуць у Баранавічах. Асноўнае багацце для іх – сям’я.
– Мы вырасцілі харошых сыноў, якія знайшлі сабе цудоўных жонак, – расказвае Ганна. – І яны падарылі нам пецярых слаўных унукаў.
Унукі — частыя і жаданыя госці Ганны і Аляксандра. Разам яны спасцігаюць усе таямніцы веры і традыцый. Унук Сашка наведвае нядзельную школу і з’яўляецца асноўным памочнікам у падрыхтоўцы да праваслаўных свят па ўсіх канонах. У госці да Ганны і Аляксандра часта наведваецца яго родная сястра Ала, з якой разам любяць ладзіць чаяванне, весці размовы і ўспамінаць сямейныя традыцыі.
– Да Нараджэння Хрыстова рыхтуемся так, як заўсёды рыхтаваліся нашы дзяды і бацькі, – расказвае Ганна. – Пачынаецца ўсё з Каляднага паста, у час якога мы наведваем храм, прычашчаемся, узносім малітвы. Бліжэй да свята прыбіраем у хаце, упрыгожваем ялінку. Заўсёды ставім жывую. Рыхтуемся да поснай куцці, якая адбываецца 6 студзеня. На стол ставяцца стравы з выкарыстаннем алею, але стравы з рыбы не ставяцца і, вядома, печыва, забаронены алкаголь. Звычайна на стале каша – куцця, аладкі, грыбны квас, кісель, баранкі з макам, піражкі з розным начыннем і іншае. Галоўнае – без мяса і рыбы. Традыцыйна ежу не ўжываем да першай зоркі на небе, гэта прыкладна да пяці гадзін вечара. І перад тым, як сесці за стол, чытаем малітву. За сталом доўга не заседжваемся, бо трэба ісці на вячэрнюю літургію. Калі святкуем у Навагрудку, то ходзім на начную, тады з раніцы ісці ў храм ужо не трэба.
Гаспадыня расказвае, што ў падрыхтоўцы да свята дзеці актыўна прымаюць удзел, ім падабаецца ўпрыгожваць елачку, а напярэдадні свята яны пякуць імбірнае печыва, каб падарыць яго на Нараджэнне Хрыстова.
– Унук Сашка ходзіць у нядзельную школу, дзе разам з астатнімі выхаванцамі напярэдадні свята рыхтуюцца да канцэрта, які адбываецца звычайна на ранішняй службе ў царкве.
Калі ўсе службы адбыліся, сям’я Гіз адпраўляецца святкаваць Каляды, але ўжо не за посным сталом. Наступаюць, як кажуць, праваслаўныя, разгавіны, калі можна ўжываць мясныя стравы і рыбу. Пад вечар наступае самая цікавая частка свята – калядаванне.
– Вельмі прыемна, што такая цікавая традыцыя захавалася і па сённяшні дзень, – расказвае Ганна. – Дзеткі актыўна ходзяць калядаваць, пераапранаюцца ў казу, мядзведзя, цыганоў і іншых традыцыйных герояў, носяць Калядную зорку, спяваюць песні, танчаць, жадаюць гаспадарам здароўя і дабрабыту. І гэта не толькі тут, на мясцовасці, але і ў горадзе.
Сястра Аляксандра Ала ўспамінае:
– Калісь у мяне быў фальклорны гурт “Вербачка”, чалавек пятнаццаць. Тады яшчэ тут, у Баранавічах, існавала музычная школа, дзе я працавала. Мы актыўна хадзілі калядаваць, бралі баян, пераапраналіся, спявалі такія абрадавыя песні, як “Добры вечар, шчодры вечар” і гэдак далей. Дзеткі ўсе былі галасістыя, актыўныя, і нас з нецярпеннем чакалі кожны год. За наша выступленне нам давалі і ўзнагароду: цукеркі, сала, каўбаску – увогуле, чым былі гаспадары багаты.
Для сям’і Гіз Нараджэнне Хрыстова – гэта духоўная радасць, радасць для дзяцей і ўнукаў, якія з задавальненнем рыхтуюць падарункі для родных і блізкіх.
– Мы хочам пажадаць усім веруючым глыбей спасцігаць традыцыі нашых продкаў. Каб гэта свята было не проста святам стала, але нечым іншым, больш духоўным, з радасцю ў душы, якая акрыляе. Вядома, хочацца, каб вернікаў было болей, бо Гасподзь урэшце рэшт наведае кожнага з нас, толькі ў свой час. Жадаем усяго найлепшага, шчасця і дабрабыту!
Кацярына ЖАМОЙДА
Фота аўтара
