Карэліцкая зямля вядома сваімі таямніцамі, цікавымі месцамі, багатай гісторыяй. Акрамя шырока вядомага мястэчка Мір, ёсць яшчэ шмат населеных пунктаў, якія маюць цікавую гісторыю, рэшткі якой далятаюць да нас праз кнігі, гістарычныя дакументы, аповеды мясцовых жыхароў. Адным з такіх мястэчкаў з’яўляюцца Жухавічы. Адна назва, дзве гісторыі, дзве вёскі, Малыя і Вялікія Жухавічы.
Аграгарадок Жухавічы
Мястэчка Жухавічы ўпершыню ўпамінаецца ў XVI стагоддзі як маёнтак Жухавічы, які ў 1449 годзе М. Неміровіч атрымаў ад вялікага князя літоўскага. Зараз гэта аграгарадок з развітай інфраструктурай. Ёсць школа, ФАП, крамы, Дом культуры, музычная школа і сельгаспрадпрыемства. Цікава тое, што паміж Вялікімі і Малымі Жухавічамі амаль няма адлегласці, дзе заканчцваецца адна, там адразу пачынаецца другая вёска. На мяжы населеных пункаў размешчана брацкая магіла, уключаная ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі. Тут пахавана 149 ваяроў і мірных жыхароў, якія загінулі летам 1944 года пры вызваленні вёскі і наваколля ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Спачатку ў 1959 годзе быў усталяваны помнік вышынёй каля 4,5 метра і ўяўляў сабой дзве фігуры ваяроў: адзін трымае аўтамат і сцяг, а другі ўскладае вянок. Пасля, у 1975 годзе, помнік быў дапоўнены «крыламі», на якіх выбіты прозвішчы загінулых. Магіла і помнік з’яўляюцца месцам смутку і памяці. Штогод тут праводзяцца мітынгі, гадзіны памяці, дзе кожны жыхар альбо госць зможа ўшанаваць памяць загінулых у гады Вялікай Айчыннай вайны.
Насупраць брацкай магілы знаходзіцца галоўная плошча аграгарадка, дзе размясціліся адміністрацыйны будынак адной з магутных гаспадарак раёна — СВК “Жухавічы”, калгасная крама і Жухавіцкі Дом культуры.
Калі зазірнуць у Дом культуры, то там вас чакае шмат цікавага. Да нашых дзён на сценах танцавальнай залы захавалася мазаіка 1970-х гадоў, якая вяртае ў савецкае мінулае.
— Як бачыце, наша мазаіка адлюстроўвае асноўныя этапы жыцця чалавека, — расказвае загадчык Жухавіцкага Дома культуры Святлана Абламейка. — На жаль, мы не ведаем імя таго майстра, які выкладваў гэту мазаіку. Але на яе паглядзець да нас часта завітваюць госці з розных куткоў Беларусі і нават з Расіі.
Калі ўваходзіш у залу на процілеглай сцяне, позірку паўстаюць жнеі, якія трымаюць сноп спелых каласоў і бохан свежага хлеба — сімвал дабрабыту і багацця. Злева паўстаюць адразу тры карціны. Калі глядзець злева направа, то на першай карціне адлюстраваны падзеі Кастрычніцкай рэвалюцыі. На другой — чалавек у промнях сонца, які імкнецца ўверх. Завяршае карціна, дзе на першым плане жанчына, якая трымае немаўля, за яе плячыма — працаўнік і касманаўт.
— Лічу, што на гэтай сцяне адлюстравана гісторыя, развіццё чалавечага існавання. Чалавек пад сонцам — імкненне да развіцця, да лепшага. Жанчына з немаўляткам, працаўнік і касманаўт — новае жыццё, прагрэс, росквіт, — працягвае Святлана Іванаўна.
Над уваходам у танцавальную залу адлюстравана стужка, у якой, трымаючыся за рукі, танчаць людзі. Па меркаваннях загадчыцы Дома культуры, гэта сімвал адзінства, сяброўства і яднання. Але не толькі гэтым можа ўразіць наведвальнікаў Жухавіцкі Дом культуры. Крыху далей па калідоры змесцаваўся этнакуток “Беларуская хатка канца ХІХ – пачатку ХХ ст.” Як кажа Святлана Абламейка, у ім змяшчаюцца экспанаты, сабраныя на тэрыторыі Жухавіцкага сельсавета.
— Этнакуток быў створаны ў 2018 годзе з мэтай захавання і перадачы народнай культуры побыту жыхароў карэліцкіх вёсак і вывучэння традыцыйнай народнай культуры і творчасці беларусаў. Этнакуток напоўнены элементамі старадаўняга інтэр’еру XIX-ХХ стагоддзяў. Як бачыце, тут знаходзяцца вышыванкі, прадметы кухоннага начыння, рамеснай дзейнасці, хатняга ўжытку і іншыя.
На пытанне, чаму менавіта беларуская хатка? Святлана Іванаўна адказвае: гэта падмурак існавання, жыцця чалавека. Сярод усім знаёмых экспанатаў, ёсць і эксклюзіўныя, напрыклад, драўляная калодка для абутку, якая нагадвае нагу чалавека і складаецца з некалькіх састаўных частак.
— У этнакутку мы часта праводзім экскурсіі як для дзяцей, так і для дарослых. Праводзім розныя тэматычныя мерапрыемствы: пасядзелкі, вячоркі, квэсты, тэатралізаваныя прадстаўленні, абрады, майстар-класы. Стараемся максімальна далучыць кожнага да нашай беларускай культуры.
Ёсць у Жухавіцкім Доме культуры і лялечная майстэрня “Лялька ў карагодзе жыцця”, дзе прадстаўлены беларускія нацыянальныя лялькі ручной работы, зробленыя майстрам Аленай Шахавай.
— Лялька займае сярод усіх цацак асобнае месца, паколькі яна ўяўляе сабою спосаб пазнання жыцця і знак чалавека, яго гульнёвы вобраз-сімвал, — расказвае Алена Шахава. — У гэтай сваёй ролі яна факусуе час, гісторыю культуры, краіны і народу, адлюстроўваючы іх рух і развіццё. У маёй майстэрні прадстаўлены беларускія нацыянальныя лялькі прыкладна ХVII – XVIII стагоддзяў. Для вырабу выкарыстоўваю натуральныя матэрыялы і тканіну. Як вы ўжо заўважылі, усе яны без твараў. Многіх нашых наведвальнікаў цікавіць гэтае пытанне. Нашы продкі верылі, што твар прыцягвае негатыў і злых духаў. Існуе павер’е, што ў ляльку з тварам можа ўсяліцца нечысць.
Як расказвае майстар, з самых найдаўніх часоў лялька была традыцыйнай цацкай беларускага народа. Яны падзяляліся на гульнявыя, абрадавыя і абярэгі.
— У маёй калекцыі прадстаўлены ў асноўным абрадавыя лялькі і абярэгі. Напрыклад, лялька “Вясельная” альбо “Неразлучнікі” ці “Аднаручка”. Яна прадстаўлена дзвюма лялькамі, мужчынай і жанчынай, злучанымі між сабой адной рукой. Лялька з’яўляецца сімвалам яднання мужчыны і жанчыны пасля вяселля. Дорыцца маладым на вяселле. Агульная рука лялькі з’яўляецца сімвалам таго, што з гэтага часу шлюбнай пары трэба будзе разам ісці па жыцці, усе справы ў іх становяцца агульнымі.
Лялькі неаднаразова былі прадстаўлены на раённых і абласных выставах, дзе людзі з ахвотай знаёміліся з гісторыяй беларускай нацыянальнай лялькі, прымалі ўдзел у майстар-класах і набывалі іх. Акрамя гэтага, наведвальнікі Дома культуры часта даюць заказы на выраб лялькі.
— Нягледзячы на тое, што беларуская нацыянальная лялька мяне вельмі моцна захапіла, акрамя іх, у лялечнай майстэрні знаходзяцца і панчошныя лялькі. Іх можна выкарыстоўваць як прыгожы элемент дэкору, як сувенір і крэатыўны падарунак. Сярод такіх лялек ёсць велікодныя зайцы, грашовы гномік і нават Баба Яга.
Кожны жадаючы можа наведаць лялечную майстэрню, падзівіцца разнастайнасцю лялек і навучыцца вырабляць самую простую ляльку, якая можа стаць асабістым абярэгам.
(Працяг будзе)
Кацярына ЖАМОЙДА
Фота аўтара
