Касцёл святога Мікалая
Насупраць царквы цераз гандлёвую плошчу раскінуўся касцёл святога Мікалая, які быў пабудаваны ў 1599 годзе.
— Наш касцёл — гэта гісторыя, — расказвае верніца храма Марына Вікенцьеўна Язерская. — Пачалося ўсё з 1587 года, калі Мікалай Хрыстафор Радзівіл Сіротка запрасіў італьянскага архітэктара Джавані Бернардоні, каб той распрацаваў праект будынка. Спачатку касцёл быў драўляны, але ў 1605 годзе будынак быў заменены на каменны, асвячэнне здзейснілася 21 жніўня 1605 года.
Як кажа Марына Вікенцьеўна, перадгісторыя будаўніцтва была цікавая. Мікалай Радзівіл Сіротка быў першым вандроўнікам, які трапіў на святую зямлю. У вандроўцы з ім здарылася цікавая гісторыя. Калі Мікалай Хрыстафор сеў на карабель, каб адплыць на святую зямлю, яму цудам сказалі: “Выходзь хутчэй з гэтага карабля”. Мікалай Радзівіл выканаў наказ і пакінуў карабель. Праз некаторы час ён даведаўся, што той карабель патануў. Увогуле Мікалай Сіротка даплыў да святой зямлі, вяртаючыся дамоў іншым шляхам, ён трапляе ў Італію, дзе і знаходзіць знакамітага архітэктара Бернардоні.
— Касцёл быў вельмі прыгожы, усе вокны ў вітражах, у сценах знаходзіліся збаны, якія спрыялі ўзмацненню гука ў час службы, каб кожны, хто завітаў у касцёл, мог пачуць Бога праз вусны ігумена. У час казанняў ксёндз стаяў на спецыяльным узвышэнні, якое называецца амбона. У нас атрымалася яе ўзнавіць тры гады таму. І зараз перыядычна наш святар правозіць на ёй службы.
Уваходу ў касцёл папярэднічала магутная чатырох’ярусная, квадратная ў грунце вежа-званіца. На званіцы было шэсць званоў, самы вялікі з якіх быў заказаны ў гонар перамогі над шведамі і адліты па загаду 8-гадовага князя Радзівіла Рыбанькі ў 1710 годзе (на звоне стаяла яго імя). Ля алтара змяшчаліся сакрысціі, у якія былі «ўлітаваны» пяцікантовыя прыбудовы ў выглядзе веж, дзякуючы чаму план храма меў абрысы лацінскага крыжа.
У 1604-1609 гадах поруч з касцёлам была пабудавана плябанія – хата святара. А пасля, праз пэўны час, пры ім адкрылася прыходская школа і шпіталь.
Пасля Польскага паўстання 1863 года царскі ўрад зачыніў мноства каталіцкіх храмаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі і перадаў іх будынкі праваслаўным. 7 кастрычніка 1865 года храм Святога Мікалая быў пераасвячоны ў праваслаўную царкву. Толькі ў 1919 годзе храм вярнуўся ва ўлонне каталіцкай царквы. Гэтаму нямала спрыяў ксёндз Антоній Мацкевіч, які стаў ігуменам касцёла.
— Антоній Мацкевіч быў апошнім ігуменам храма. У 1942 годзе яго жорстка забілі. Пасля гэтага 70 гадоў тут не было Бога. І толькі ў 2008 годзе ў нас з’явіўся святар, Аляксандр Севасцьяновіч. У памяць Антонія Мацкевіча ў касцёле ёсць шыльда з партрэтам ігумена.
У гады Вялікай Айчыннай вайны касцёл моцна пацярпеў і прастаяў разбураны да канца ХХ стагоддзя. Былі разбураны два верхнія ярусы вежы і дзве бакавыя круглыя вежкі, абваліўся дах. Толькі напачатку 1990-х гадоў яго вярнулі вернікам і пачалі аднаўляць.
— Калі мы прымалі святара, прыход быў невялікі, некалькі жанчын і дзве сям’і. Тады было ўсё не так хораша, як зараз, але дзякуючы веры нашага ксяндза, якую ён пасяліў у нас, з цягам часу мы прывялі касцёл у парадак. Алтар мы рэстаўравалі па фотаздымку 1920 года, а зверху знаходзіцца абраз святога Мікалая. Таксама з’явіліся і два новых бакавых алтара. На адным абраз Антонія Падуанскага, а на другім — Дзева Марыя. Гэтыя абразы — гістарычная адметнасць касцёла. На жаль, да нас яны не дайшлі, таму было прынята рашэнне зрабіць копіі. У часы Радзівілаў абраз Антонія Падуанскага быў абвешаны “вотамі”. Справа ў тым, што святы Антоній — пакравіцель страчаных рэчаў. Дык вось жыхары і госці мястэчка ў выпадку страты якой-небудзь рэчы выраблялі са срэбра яе мініяцюрную копію і прыносілі да абраза, каб святы дапамог яе знайсці. Але не ўсе маглі вырабіць “воты” са срэбра, таму прыносілі “воты”, вырабленыя з розных матэрыялаў, напрыклад, з дрэва. І самае цікавае, што страчанае праз некаторы час знаходзілася.
Сярод копій страчаных абразоў ёсць той, які цудам захаваўся ў гады разрухі храма. На адваротным боку ёсць надпіс “Имущество костела г.п. Мир”. Марына Язерская расказвае, што ў той час, пасля смерці ксяндза Антонія Мацкевіча, за касцёлам ніхто не глядзеў. Яго пакінулі адчыненым — і людзі пачалі выносіць адтуль усё каштоўнае. Адзін чалавек зазірнуў у былы храм, каб паглядзець, што там робіцца. На зямлі ён убачыў анучу, а калі разгарнуў, то перад ім прадстаў абраз. Чалавек забраў яго дадому, у Мінск, каб захаваць. Ён аднёс абраз у касцёл святога Яна Хрысціцеля, дзе прыкладна ў 1996 годзе абраз быў адрэстаўраваны і захоўваўся прыкладна да 2010-2011 года. У 2011 годзе ксёндз разам з вернікамі ўнеслі яго ў касцёл, а старэнькія бабулі, убачыўшы абраз, адразу загаварылі, што памятаюць яго.
— Пасля таго, як былі адрэстаўраваны сцены, мы спачатку вырашылі зрабіць па перыметры касцёла “хрэсны шлях”, як і ў любым іншым каталіцкім храме. Ён уключае ў сабе 14 абразоў з адлюстраваннем дзеянняў, калі Езуса вялі на Галгофу. Абразы былі набыты за ўласныя сродкі, якія ахвяравалі вернікі.
На базе храма дзейнічае нядзельная школа, дзе дзеці спазнаюць веру, рыхтуюцца да каталіцкіх свят, вырабляюць тэматычныя падзелкі. Як кажа Марына Язерская, дзверы касцёла святога Мікалая, як сэрца Бога, заўсёда адкрыты не толькі для вернікаў, але і для тых, хто хоча далучыцца да гісторыі Міра.
Сінагагальны двор
Спецыяліст па турызме Валерыя Крываль расказвае, што яшчэ адной яскравай адметнасцю Міра з’яўляецца сінагагальны двор. Гэта адзіны комплекс будынкаў, які захаваўся ў Беларусі. Ён фарміраваўся з XVIII па XX стагоддзе і размешчаны ў цэнтры мястэчка, галоўным чынам уздоўж вуліцы Кірава.
— Сінагагальны двор складаюць халодная сінагога, яна галоўная, цёплая сінагога, купецкая сінагога, ешыва, вучылішча для равінаў, і хедар (пачатковая яўрэйская школа). Свае назвы халодная і цёплая сінагогі атрымалі ад магчымасці ацяплення, а купецкая ад тых, хто ў ёй навучаўся.
Сінагога, што значыць «хата сходаў», служыла месцам збору і цэнтрам духоўнага і культурнага жыцця яўрэяў. Самая вялікая сінагога, якую таксама клікалі «халоднай», была пабудавана ў канцы ХІХ стагоддзя ў стылі класіцызму. Галоўным чынам яна выкарыстоўвалася для правядзення святаў.
У той жа час з’явілася яўрэйская рэлігійная пачатковая школа, хедар. Зараз у гэтым будынку размешчана бібліятэка. Трохі далей, па вуліцы Кірава, знаходзіцца будынак былога кагалу, адміністрацыйнага органа самакіравання яўрэйскай абшчынай. Пэўны час у ім размяшчаўся банк, зараз там размяшчаецца гатэль.
Асаблівай увагі заслугоўвае ешыва, якая была вядома далёка пазамежамі Міра. Мірская ешыва была заснавана ў 1815 годзе і з’яўлялася другой па велічыні ў Беларусі. У ёй маглі вучыцца каля 500 чалавек, сюды прыязджалі яўрэі з Германіі, Англіі, Францыі і іншых краін. Сучасны адрас мірскай ешывы – вуліца Кірава, 25. Тут навучалі равінаў да 1939 года. У наш час будынак адрэстаўраваны.
У час Другой сусветнай вайны шмат якім яўрэям з Міра, у тым ліку вучням ешывы, атрымалася выратавацца дзякуючы японскаму консулу ў Літве Ціунэ Сугіхара. Ён выдаваў транзітныя візы для пераезду ў Японію і такім чынам дапамог выехаць шасці тысячам яўрэяў з розных краін.
Мірскія яўрэі, якія эмігравалі, заснавалі пасля вайны новую ешыву «Мір» з аддзяленнямі ў Ерусаліме і Нью-Ёрку. Так гісторыя навучальнай установы працягнулася і ў пасляваенны час.
Зараз Мір — унікальнае мястэчка, якое мае яшчэ шмат незгаданых таямніц. Хто хоць раз пабываў на гэтай гасціннай зямлі, назаўсёды захавае часцінку неверагоднай атмасферы ў сваім сэрцы.
Кацярына ЖАМОЙДА
Фота аўтара
